Czytelnictwo

Jest to końcowa faza procesów komunikacyjnych (porozumiewania się), realizowanych za pośrednictwem druku, zarówno informacyjnych, naukowych, jak i literackich (J. Wojciechowski).

Inaczej mówiąc – czytelnictwo jest procesem złożonym z sumy indywidualnych czytań (J. Dunin) lub procesem społecznej komunikacji, w którym wcześniej jedynie książki i czasopisma, a obecnie również Internet stanowią narzędzie przenoszenia kultury za pomocą symboli. Czytelnictwo należy do form uczestnictwa kulturalnego; jest potrzebą wielu ludzi, zarówno dorosłych, jak dzieci. Stanowi istotny element w procesie edukacji i doskonaleniu zawodowym, sprzyja nabywaniu wiedzy i doświadczeń, integracji we wspólnocie kulturalnej, kształtowaniu systemu wartości i postaw. Pojęcie i problematyka czytelnictwa łączone są głównie z najbardziej powszechnym nośnikiem, jakim jest książka, czyli historycznie uformowany przedmiot składający się z kart umocowanych w okładce, zwany fachowo kodeksem (J. Dunin). Obok czytelnictwa książek istnieje czytelnictwo (odbiór) prasy. Czytelnictwo związane jest z dostępnością książek i czasopism, czytelnictwo „w sieci” – z dostępnością do Internetu; drogami dotarcia do książek są księgarnie i biblioteki; drogami informacji – coraz częściej katalogi „on line” i biblioteki w Internecie. W perspektywie osobowej na rzecz rozwoju czytelnictwa działają: autor, wydawca, księgarz, bibliotekarz, a w wypadku dzieci i młodzieży – także rodzice, nauczyciele i grupa rówieśnicza. Powszechność czytelnictwa zależy od poziomu oświaty, ukształtowanych tradycji kulturowych i wzorców wychowawczych, aktywności społecznej, stanu zamożności mieszkańców, prestiżu nauki i wykształcenia w społeczeństwie, kierunków życiowych aspiracji, działań dydaktycznych szkoły, aprobowanego modelu kulturowego w szerokich kręgach społeczeństwa. Propagowaniu czytelnictwa służy marketing i reklama. Współcześnie dziecko jest klientem szczególnie cennym; marketing książki dziecięcej charakteryzuje wykraczanie poza samą formułę książki w stronę sfery kultury masowej – zabawki, ozdoby, przedmioty codziennego użytku, gry planszowe i komputerowe itp. służą popularyzacji bohaterów literackich. Jako obiekt badań czytelnictwo jest przedmiotem zainteresowania kilku dyscyplin naukowych: socjologii, psychologii, semiologii, teorii komunikacji, nauki o literaturze, nauki o książce, pedagogiki i bibliotekoznawstwa; stąd mozaikowy charakter wiedzy o czytelnictwie, wywodzącej się z różnych nauk.