Jak to wygrać

Jak w to wygrać? – pora na duże wyzwanie

Wybitny polski matematyk Hugo Steinhaus sformułował kiedyś takie tylko w części żartobliwe twierdzenie:
Niezależnie od tego, co będziesz robić w przyszłości, po matematyce będziesz robić to lepiej.

Matematyka może uczyć bardzo wielu rzeczy o uniwersalnej przydatności: dostrzegania prawidłowości, dostrzegania, badania i wykorzystywania związków (np. typu skutek-przyczyna), przewidywania, wnioskowania, argumentowania, przekonywania, … Od lat zwraca się uwagę na jej walory kształcące i akcentuje, żeby nie tylko uczyć matematyki, ale przede wszystkim – i to zwłaszcza na niższych poziomach edukacji! – uczyć przez matematykę czy dzięki matematyce.

Dobrym, choć mało w naszym kraju popularnym, poligonem do uprawiania takiej właśnie matematyki mogą być GRY STRATEGICZNE, czyli takie gry, w których istnieje pewna strategia gwarantująca osiągnięcie założonego celu, np. wygrania, i to niezależnie od poczynań przeciwnika. Walory kształcące takich gier wiążą się z procesem poszukiwania i budowania strategii, a nie jej stosowania – ten ostatni proces jest już czysto algorytmiczny. Gracz, szukając odpowiedzi na pytanie: Jak wygrać w tę grę? wykonuje wiele ważnych, także z punktu widzenia intelektualnego rozwoju dziecka, czynności:
•    obserwuje przebieg kolejnych rozgrywek i gromadzi spostrzeżenia
•    poszukuje w przebiegu gry zależności i prawidłowości
•    bada konsekwencje różnych posunięć
•    stawia pytania i formułuje przypuszczenia
•    wymyśla sposoby sprawdzenia, czy przypuszczenia te są słuszne
•    w oparciu o nowe spostrzeżenia modyfikuje wcześniejsze przypuszczenia
•    formułuje wnioski i upewnia się, co do ich słuszności
•    uogólnia, rozumuje przez analogię, …
czyli zachowuje się dokładnie tak samo, jak naukowiec prowadzący poważne badania – tworzy pewną (matematyczną) teorię.

Budowanie strategii jest procesem trudnym, bo wymaga intensywnego i uporządkowanego wysiłku intelektualnego, ale równocześnie ogromnie kształcącym i motywującym – uczy dzieci stosowania posiadanej wiedzy, może budować poczucie własnej wartości i poprawiać samoocenę. Pod jednym jednak warunkiem – to dziecko szuka, eksperymentuje, wyciąga wnioski i odkrywa, my mu jedynie tworzymy do tego przyjazne i bezpieczne warunki. W tym przypadku proces poszukiwania jest ważniejszy od ostatecznego efektu!

Jeśli widzimy, że dziecko jest „w kropce”, że „doszło do ściany”, nie wykonujmy pracy za nie, nie podsuwajmy mu gotowych pomysłów, bo zmarnujemy w ten sposób jego cały dotychczasowy wysiłek. Odłóżmy grę i wróćmy do niej, gdy dziecko będzie miało na to ochotę, albo pchnijmy go w dobrym kierunku, stawiając odpowiednie pytanie:
A co zrobiłeś poprzednio w takiej sytuacji?
Czy już takiego ustawienia nie było wcześniej?
Co się stało poprzednio, gdy wykonałaś/eś taki ruch?
Jakiego zagrania jeszcze nie próbowaliśmy?
…
I pamiętajmy, że proces budowania strategii musi trwać, nie oczekujmy, że w jeden wieczór zostaniemy mistrzem w tej czy innej grze. A jak już strategia stanie się faktem, zmodyfikujmy grę, aby wysiłek intelektualny trwał dalej, albo zastąpmy ją inną, bo gry strategiczne, których strategie są znane graczom stają się po prostu bardzo nudne.

Do opisu każdej gry dołączyliśmy Krok w stronę mistrzostwa, który „naprowadza” na strategię wygrywającą dla danej gry. Nie sięgajmy po niego zbyt pochopnie, znacznie przyjemniej jest strategię wymyślić zupełnie samodzielnie.  A na dodatek, w każdej grze może istnieć kilka strategii, ta zaproponowana w Kroku wcale nie musi być najlepsza!

Lista gier:
Dojść do 12
Dwie wieże
Pasek
W kratkę