Strefa najbliższego rozwoju

Strefa najbliższego rozwoju – pojęcie wprowadzone przez rosyjskiego psychologa L.S. Wygotskiego. 

Dla określenia relacji między rozwojem dziecka a jego możliwościami w nauce konieczne jest opisanie dwóch poziomów w tym rozwoju:
I.    Poziom aktualnego rozwoju psychicznego – to co dziecko już potrafi i umie w wyniku zakończenia określonych procesów rozwojowych.
II.    Poziom najbliższego rozwoju – właściwości funkcjonowania dziecka, które dopiero się kształtują, są w początkowych stadiach rozwoju.

Strefa najbliższego rozwoju to różnica między poziomem wykonywania zadań z pomocą i wsparciem dorosłego, a poziomem rozwiązywania zadań samodzielnie przez dziecko. Strefa najbliższego rozwoju określa „ jutro” w rozwoju dziecka, to co aktualnie wykonuje ono z pomocą dorosłego, z czasem przekształci się w jego samodzielne działanie.

Nauczanie będzie efektywne, zdaniem Wygotskiego wtedy, gdy obejmie strefę najbliższego rozwoju, a więc będzie ten rozwój nieco wyprzedzać. Dzieci powinny otrzymywać zadania, których rozwiązanie wymaga od nich wysiłku intelektualnego i wsparcia nauczyciela, wykraczające ponad to, co dotychczas opanowały i wiedzą. Zadania odwołujące się do tego, co dobrze znane i opanowane przez dziecko pełnią tylko rolę utrwalającą, ale nie rozwijają i nie kształcą nowych umiejętności.